Het venusmandje  (Euplectella aspergillum) dankt zijn amoureuze naam aan zijn gastvrijheid. De spons biedt een leven lang onderdak aan een garnalenpaartje. Elke spons biedt onderdak aan een paartje lichtgevende garnalen, die de cilinder zijn binnengezwommen toen ze nog klein genoeg waren om door de mazen te zwemmen. Eenmaal volwassen kunnen de geliefden hun Venusmandje nooit meer verlaten, maar beide partijen profiteren hiervan. De spons geleidt het licht dat de garnalen uitzenden en vormt zo een lichtgevend baken in de donkere diepzee. Dat trekt plankton aan, waar de waard en zijn gasten van leven.

Nog zo'n heel opmerkelijke vorm van symbiose vind je

bij de lampsilis mossel meer daarover kan je hier lezen (met filmpje)

Deze spons deed de wetenschappers van Bell Labs, onderdeel van ICT-gigant Lucent Technologies, versteld staan. De spons, het Venusmandje, vormt een koker van zo’n twintig centimeter lang en twee tot vier centimeter doorsnede. De koker bestaat uit ragfijne glasvezels. “Het bijzondere aan deze vezels is dat ze ongelooflijk buigzaam zijn,” vertelt Bell Labs-onderzoekster dr. Joanna Aizenberg. “Kunstmatige glasvezels zijn bros en breken snel, maar in deze natuurlijke vezels kun je zonder problemen een knoop leggen.” Dat is interessant voor telefonie- en internettoepassingen. Daarbij zijn glasvezelkabels sterk in opkomst, maar de breekbaarheid is een groot probleem. “Het geheim van het Venusmandje,” vervolgt Aizenberger, “is dat de vezel is opgebouwd uit dunne laagjes siliciumoxide afgewisseld met laagjes organisch materiaal. Die laminaire opbouw zorgt ervoor dat kleine scheurtjes, als ze al voorkomen, zich niet verder uitbreiden.”

De wetenschappers proberen te ontrafelen hoe het kan dat het Venusmandje deze kraakheldere glasvezels kan maken bij normale temperaturen. De industrie kan dat alleen bij extreme hitte, wat duur en vervuilend is.

Het Venusmandje is niet alleen interessant voor de ICT. Ook bouwkundigen en architecten kijken er jaloers naar. Het skelet, zo ontdekte Aizenberg, is een schoolvoorbeeld van een ideale constructie. Het vertoont zeven niveaus van structurele hiërarchie, lopend van nanometer- naar centimeterschaal. Die niveaus vinden we stuk voor stuk terug in de bouwkunde, maar dan duizendmaal vergroot. De glasvezels, gebundeld in kabels van zo’n vijftig micrometer dik, vormen een gaaspatroon verstevigd met diagonale dwarsverbindingen. Die verbinden precies de helft van alle ruitjes. Zeer efficiënt, zo weten we uit de klassieke mechanica. Naarmate de spons verder groeit, verstevigt hij de kruispunten van de constructie met een soort cement en vormt hij een extra spiraalvormige versteviging aan de buitenkant. Die voorkomt dat de koker als een leeg blikje kan worden platgedrukt. “Dit is een prachtig voorbeeld van hoe je met een minimum aan materialen een maximale stevigheid kunt bereiken,” aldus Aizenberg.

Een sterk staaltje van biomateriaalkunde toonde onze schepper via deze spons.

Nog zo'n knap voorbeeld vind je hieronder bij de brokkelster.

© 2008 Revolutietheorie

Onze Noordzee bewoner de Brokkelster (Ophiothrix fragilis) heeft een duidelijke centrale schijf met vijf dunne armen. Deze zijn voorzien van een groot aantal stekels.

De Brokkelster is een optische kunstenaar.